Je talent vinden

Hij is positiever over de huidige jongeren dan over zijn eigen generatie en de maatschappij in zijn geheel: schrijver en cultuuranalist Andre Platteel. Cynisme is uit, stelt hij. Verbinding en betrokkenheid zijn in.

Door Jonathan Maas

Dit is een samenvatting van het artikel dat in zijn geheel eerder verscheen in de VPRO-Gids en in het boek Wereldverbeteraars.

Egoïstisch, hedonistisch en materialistisch – dat is de jeugd van tegenwoordig. Jongeren hebben geen gemeenschapszin,  zijn meer geïnteresseerd in entertainment dan in het nieuws in de krant en tonen weinig betrokkenheid bij de samenleving. Ze zijn zwaar aan de middelen, zuipen zich ’s weekends in coma en hebben meer vrienden op Facebook dan goede gesprekken in de kroeg. Onderzoeksbureau Motivaction noemde de huidige generatie tieners en begin twintigers eind vorig jaar een ‘sociale tijdbom’.

Schrijver en cultuuranalist Andre Platteel gelooft hier niets van. Integendeel: de huidige generatie jongeren is de oppervlakkigheid, polarisatie en het cynisme in de maatschappij juist zat, ziet hij. Ze willen een ‘open en empathische’ samenleving waar mensen met elkaar samenwerken in plaats van elkaar beconcurreren. Dat schrijft Platteel in zijn recent verschenen boek Your World, waarin hij zijn inzichten uiteenzet die hij opdeed tijdens intensieve contacten met jongeren de afgelopen twee jaar. De jeugd van nu heeft wèl gemeenschapszin. Ze willen alleen dat onderlinge interesse echt is, en niet gefaket.

Platteel- lang warrig haar, baggy hemd, boordje ver open, spijkerbroek en halfhoge laarzen – doet sinds 2008 projecten met jongeren, onder de noemer Your Lab. Tussen de tien en twintig jongeren tussen de 16 en 28 komen onder begeleiding van verschillende professials, zoals sport- en voedingsdeskundigen, artiesten, sporters en ondernemers en Platteel zelf, bij elkaar om uit te vinden ‘waar hun kracht ligt’. Van moslima’s met hoofddoek tot gymnasiumstudenten uit Oud-Zuid. Van studenten medicijnen die het na hun afstuderen even niet meer zien zitten tot rappers uit achterstandswijken die met justitie in aanraking zijn gekomen. De bedoeling van de projecten: ‘een vuur aanwakkeren, waardoor nieuwe mogelijkheden voor hun toekomst worden geopend. En een ruimte creëren waar jongeren elkaar helpen en inspireren in plaats van beconcurreren en bestrijden’. Ze maken met elkaar een krant of een website, volgen workshops van artiesten of andere mensen die ze bewonderen, kweken hun eigen groenten en fruit, sporten en reflecteren op elkaar. Om vertrouwen in jezelf en het leven te krijgen, om te leren hoe je goed voor jezelf zorgt en hoe je dat in relatie met anderen doet. Het moet ook een plek zijn waar jongeren hun masker durven te laten vallen, vindt Platteel.

Met elkaar bereik je meer dan in je eentje. Daarom is het groepsproces bij Your Lab zo belangrijk. Door de gemêleerde samenstelling kan een universitair afgestudeerde er iets leren van een 17-jongen uit een drop-outinstituut. En vice versa. Platteel zit aan een ruwhouten tafel in zijn riante loft aan de Amsterdamse Herengracht. Op tafel een kop dampende kruidenthee. Hij praat zacht en beschouwend, maar niet zalvend.

Hij is nadrukkelijk geen jongerenwerker, hij faciliteert brengt al die jongeren en professionals van verschillende pluimage samen. “Ik laat jongeren ervaren wat hun gedrag voor consequenties heeft, met de ambitie dat ze zich bewust worden van hun denkbeelden en wat die met anderen en henzelf doen. Zo gaan zij vaak inzien hoe ze zichzelf en anderen klein hebben gehouden, geplaagd door angst. De angst niet goed genoeg te zijn, niet begrepen te worden en niet mooi of slim genoeg te zijn. Al die angsten hebben te maken met de gedachte dat je los staat van de anderen en dus iets te verdedigen hebt. Als dat allemaal wegvalt, ontstaat er ruimte om te luisteren naar wat jij wilt en naar wat anderen willen. Je bent niet langer bezig met vergelijken en wedijveren maar gaat doen waar je goed in bent en bijdragen aan een groter geheel.”

“Onze samenleving gaat uit van het idee dat je een sterk individu bent wanneer je autonoom bent”, vervolgt Platteel. “Dat bestaat helemaal niet. Iedereen is weliswaar uniek maar draagt bij aan iets groters. Het is de uitdaging om jezelf te manifesteren vanuit een liefde voor dat grotere geheel, niet vanuit nihilisme of narcisme. Het gaat in het leven om adoptievermogen, kwetsbaarheid, openheid en empathie. Dingen waar jongeren van nu in de digitale omgeving juist erg mee bezig zijn. Jongeren gebruiken digitale media intuïtief in plaats van, zoals velen van mijn generatie, rationeel en mathematisch. Jongeren surfen op basis van trefwoorden en hits over het net, met hun lichaam als klankbord dat resoneert met de digitale wereld. Dat zorgt voor andere gevoeligheden die belangrijk gaan worden in de toekomst.”

Platteel legt uit welke dat naar zijn idee zijn. “Intuïtie wordt steeds belangrijker. De samenleving gaat er nog van uit dat er een absolute werkelijkheid is. Onzin. Neem de journalistiek. Kranten vertellen de waarheid en journalisten werken onafhankelijk, is het idee. Maar je kunt nooit onafhankelijk zijn van je eigen ervaring. Je kunt niet uit je lichaam stappen en als God analyseren hoe iets is. Zelfs als je verschillende mensen spreekt en daar een zo objectief mogelijke samenvatting van maakt dan is dat nog een opsomming van diverse subjectieve standpunten. Jongeren weten dat tegenwoordig. Ze groeien op met digitale media en voor hen is het vanzelfsprekend dat er alleen maar standpunten zijn. Blogs leven bij de gratie van diversiteit en van het ‘ik zie het zus, jij ziet het zo’. Spannend en inspirerend! Jongeren weten dat je juist door diversiteit toe te laten kunt komen tot gezamenlijke groei en meerwaarde.”

Veel jongeren zijn getraumatiseerd, al klinkt dat bizar in een tijd dat er nog nooit zoveel welvaart is geweest. Hun ouders hebben hun persoonlijke zaken niet op een rijtje en bij veel rijke ouders is er weinig aandacht voor hun kinderen. Bovendien is er het gevoel dat je nooit voldoet”, vervolgt hij. “Je kunt je nooit volledig spiegelen aan het ideaalbeeld dat media schetsen.” Het is een van de drijfveren waarom Platteel zo vol vuur werkt aan Your Lab. Hij is er zelf jaren terug aan onder door gegaan. Het was eind jaren negentig, Platteel had zijn studie commerciële economie afgerond, werkte als marketingdeskundige en schreef boeken. “Amsterdam bruiste als een gek”, resumeert hij. “Ik ging veel uit en had status en aanzien in de hippe mediawereld. Een schijnwerkelijkheid waarin ik een pose aannam: die van de snelle en succesvolle ondernemer. Ik werkte dertien uur per dag om die pose vol te houden. Op een gegeven moment stond ik voor een aantal topondernemers en viel flauw. De organisator van de bijeenkomst zei: sta op, drink een colaatje en ga door want deze groep topondernemers krijg ik nooit meer bij elkaar. Ik ging bij mijzelf te rade. Als mijn lichaam zo heftig reageert, moet er iets mis zijn. Mijn conclusie: ik was uitgeput omdat ik een ideaal najoeg dat niets met mij te maken had. Ik moest iets zien te vinden dat dichter bij mij zou staan. Ambitie hebben is prima, maar je moet je bewust blijven van wat een nagejaagd ideaal je brengt. En ervoor waken dat je geen geleende identiteit aanneemt.” Zaken die hij jongeren met Your Lab nu voorhoudt.

Cynisme is uit, stelt Platteel. “We hebben allemaal behoefte aan kwetsbaarheid en intimiteit, en jongeren zeker”, gaat hij verder. “Een tijdlang hebben we het idee gehad dat absolute werkelijkheden intimiteit zou waarborgen. Je zou het vinden binnen je politieke ideaal of binnen de religieuze stroming. Toen gingen al die dingen op de helling. Waarheden en idealen werden betwijfeld en de samenleving versnipperde. Het gevolg: cynisme en nihilisme. Volgens mij de eerste kenmerken om in een nieuwe periode houvast te vinden. Alles was verwarrend, we kregen veel informatie via verschillende media en voor het eerst ontluikte het besef dat er geen absolute waarheid meer is. Je moest je zien te wapenen. Alles waarin je geloofde kon zomaar worden weerlegd dus kun je het beter zelf relativeren. Als grotesk masker. Cynisme is de ultieme vorm van relativering. Het nadeel ervan is dat het ervoor zorgt er voor dat er bijna geen intimiteit meer bestaat. Het is een enorme smokescreen waarachter je niets meer van je zelf hoeft prijs te geven. Jongeren zijn dat zat.”

Platteel is er van overtuigd dat jongeren zich meer gaan interesseren voor een geëngageerd leven. Maar wel pragmatisch, ondernemend en klein. We hoeven dus niet te wachten op een generatie provo’s 2.0 die een nieuwe revolutie gaan ontketenen, waarschuwt Platteel. “De protestgeneratie had het gevoel dat ze de wereld kon veranderen. Jongeren zoeken oplossingen niet meer in ideologie. Gelukkig maar. Die belooft aan het eind van de rit een utopie. Om daar te komen moet je andersdenkenden overwinnen en daar krijg je weer heibel en strijd van. Wereldverbeteraars moet je meteen wantrouwen. Jongeren reizen nu soms massaal naar Afrika. Heel naïef, om aidsbaby’s te helpen. Zonder enige kennis van het land of de situatie. De impuls is goed doen maar je kunt beter dingen in je eigen buurt oppakken. Ga zelf ondernemen, start een eigen bedrijfje. Dat moet nu ook wel, want er zijn nauwelijks banen. Er liggen meer mogelijkheden in het creëren van eigen corporaties.”

Platteel helpt jongeren bij het vinden van hun talenten. “Niets ten nadele van jongerenwerkers, maar tafeltennissen en een beetje voetballen… het is allemaal bezigheidstherapie”, reageert Platteel. “Je schiet er geen fuck mee op. Er wordt niets structureels gedaan aan wat vaak ten grondslag ligt aan de frustratie van jongeren. Zolang we een samenleving hebben die drijft op het idee dat de sterkste overwint, moeten we accepteren dat daar strijd, hebberigheid en agressie bij horen. Willen we het anders, dan moeten we andere waarden gaan benadrukken in de maatschappij, net als we bij Your Lab doen. Namelijk: empathie, intimiteit en kwetsbaarheid.
Dat media narcisme en hebzucht aan jongeren toeschrijven is onzin. Je kunt het net zo goed toeschrijven aan politici die in coalitietijd niets willen prijsgeven, een pokerface optrekken en ondanks crisistijd geen compromissen willen sluiten. Of wat denk je van het egoïsme en hedonisme van ondernemers die de bankencrisis hebben veroorzaakt! Het is onzin deze waarden alleen aan jongeren toe te dichten. Het ambtelijke apparaat is gericht op elkaar de loef afsteken en machtspelletjes spelen. De incompetentie en het slangengedrag loopt de spuigaten uit. Er kan vanuit de politiek nooit een effectief beleid gevoerd dat leidt tot een wereld waarin iedereen zich gehoord voelt. Het gaat politici alleen maar om de buitenkant. Kwaliteit is niet belangrijk. Jongeren hebben dat door.”

Politici zouden jongeren een andere context moet bieden. Een waarin ze zich volwaardig voelen en waarin ze aandacht krijgen, in plaats van harde repressieve maatregelen op hen los te laten. “Dat is niet soft, dat is puur menselijk contact”, pareert Platteel de kritiek dat dit pappen en nathouden zou betekenen. “Vergeet niet dat de agressie niet in jongeren zelf zit, maar dat het een spiegel is van de agressie in de samenleving.”

Platteel heeft zelf ook te maken gekregen met jongeren die misbruik maakten van de situatie. Met de klas bracht Platteel een bezoek aan het Boijmans Van Beuningen museum in Rotterdam. Een jongen had daar drie kunstwerken vernield. Camerabeelden hadden dat vastgelegd. Platteel: “Ik legde het voor aan de groep. Iedereen woedend. Ik zei: ik ga met de foto’s naar de politie tenzij iemand me zegt dat ‘ie het heeft gedaan. De betreffende jongen stak zijn hand op en zei: ik heb een beetje lopen geinen. Hij ging stoer doen, nam een pose aan en begon te bullshitten. De hele groep stortte zich op de jongen: ‘vuile schoft!’ Ik ging met hem zitten. Apart. Hij werd rustiger, begon te huilen en te vertellen. Het bleek dat hij was misbruikt en sindsdien het gevoel had dat hij zijn grenzen moet aftasten. Dat kun je als een goedkoop excuus opvatten, maar je kunt ook denken: nu kan ik er voor hem zijn. Hij heeft het verhaal aan de rest van de groep verteld en die is vol compassie met hem aan de gang gegaan. Als je iemand aan de schandpaal nagelt, hoef je je niet meer af te vragen waarom hij zich op een bepaalde manier heeft gedragen. Lekker makkelijk. Wat we met Your Lab doen, is een klimaat creëren waarin mensen zelf bewust worden van de effecten van hun gedrag. Ik heb een keer gekscherend tegen een van de cursisten gezegd: de volgende keer als je op iemand in schopt, doe het dan in slowmotion en probeer je in te voelen hoeveel pijn het doet. Als je dat doet, schop je niet meer.”

Volg Jonathan op Twitter @jonathanmaas

 

Tweet